Uvećan “treći krajnik”

“Treći” krajnik je predstavljen nakupinama limfnog tkiva ispod sluznice gornjeg sprata ždrela (nosni sprat), odmah iza nosa (nosnih hoana), a iznad mekog nepca, pa zato nije vidljiv golim okom. “Treći” krajnik kao i palatinalni ili ždrelni krajnici, limfno tkivo oko ušća Eustahijeve tube i limfne žlezde na vratu, čini Valdajerov limfni prsten ždrela koji učestvuje u odbrani organizma od infekcija i predstavlja deo MALT sistema, u imunološkom smislu.
“Treći” krajnik se postepeno razvija do šeste ili sedme godine života deteta, nakon čega počinje da atrofira (smanjuje se i nestaje), pa je nakon tog doba veoma retko prisutan. Sa druge strane, sama veličina “trećeg” krajnika ne zavisi uvek od uzrasta deteta i kreće se od veličine trešnje do veličine oraha. Ukoliko previše naraste može prouzrokovati mnogobrojne komplikacije.

SIMPTOMI

Uvećan “treći” krajnik otežava prolaz vazduha kroz nos i ždrelo, pa dete diše na usta i hrče noću. Veoma često “treći” krajnik dovodi i do oticanja sluznice nosa, što dodatno otežava disanje na nos. Kod dece sa uvećanim “trećim” krajnikom javlja se i noćna apnea, odnosno dete tokom spavanja neko vreme prestane da diše i nakon 5-10 sekundi nastane čujan udah. Disanjem na usta u dušnik i dušnice dovodi se nedovoljno pripremljen vazduh, jer nos inače pročišćava, zagreva i vlaži vazduh. Direktno udisanje vazduha kroz usta može da dovede do češćih upala ždrela, krajnika, kao i do donjih disajnih puteva. Kako srednje uho i sinusi komuniciraju sa spoljašnjom sredinom preko nosa, uvećanje “trećeg” krajnika dovodi i do ponavljanih upala srednjeg uha, hroničnog sekretornog otitisa (koji je najčešći uzrok nagluvosti kod dece predškolskog uzrasta) i čestih upala sinusa. Mali pacijenti često imaju i karakterističan izgled lica (facies adenoidea): usko lice, kratka gornja usna, izbočeni sekutići, otvorena usta, gotsko nepce. Na licu se vidi bledo sivkasta boja, nekada sa podočnjacima, sa upalim očima, bez sjaja, poluotvorenih ili otvorenih usta, tako da se stiče utisak umornog, neispavanog i nezainteresovanog deteta. Slabo jedu i sporo napreduju u rastu.

OPERACIJA - DA ILI NE?

Uprkos pedesetogodišnjim istraživanjima, još uvek postoje nesuglasice oko indikacija za operaciju krajnika. Odstranjivanje se preporučuje kada je “treći” krajnik potpuno ispunio nosni sprat ždrela, kao i kod dece sa čestom gnojnom ili seroznom upalom uha. Preporučuje se i kada postoji zapušenost nosa sa sekrecijom, disanje na usta, nefunkcionisanje Eustahijeve tube koja je sekundarni razlog razvoja hroničnog sekretornog otitisa koja je najčešće utrok privremene nagluvosti dece. Operacija “trećeg” krajnika je rutinska, izvodi se u opštoj anesteziji, kratko traje i gotovo da nema komplikacija. Dete obično izlazi iz bolnice na dan operacije i nema bitnih ograničenja u smislu ishrane. Izuzetno retko se dešava produženo krvarenje iz operativne rane i tada je potrebno dete ponovo uspavati radi zaustavljanja krvarenja. Operacija detetu donosi vidno olakšanje. Međutim, zbog anatomskog položaja “trećeg” krajnika tehnički je nemoguće odstraniti ga u potpunosti i uvek zaostanu manji delovi tkiva iz kojih može doći do ponovnog uvećanja krajnika. Što je dete mlađeg uzrasta, veća je verovatnoća da će se krajnik nakon operacije vratiti, a sa njim i sve pomenute tegobe. U svakom slučaju, odluku o tome da li krajnike operisati ili ne, treba prepustiti lekaru specijalisti.